Ai theo dõi bóng đá lâu cũng từng chứng kiến cảnh cả phòng cãi nhau vì một tình huống thổi phạt. Phần lớn tranh luận đó sẽ dịu đi nếu mọi người cùng hiểu luật. Tôi chọn ra năm điều nền tảng nhất, mỗi điều một đoạn lớn, để bạn xem trận sau với con mắt khác.
1. Luật bóng đá do ai đặt ra và vì mục đích gì?
Hệ thống quy định này có tên quốc tế là Laws of the Game và áp dụng thống nhất ở mọi trận chính thức, từ World Cup, Champions League, Ngoại hạng Anh cho tới giải phong trào. Cơ quan chịu trách nhiệm ban hành và điều chỉnh là IFAB, gồm đại diện của FIFA và bốn hiệp hội của Vương quốc Anh: Anh, Scotland, Wales và Bắc Ireland. FIFA giữ vai trò phổ biến và giám sát việc thực hiện trên toàn cầu.
Việc sửa luật thường diễn ra hằng năm. Các liên đoàn thành viên và chuyên gia gửi đề xuất, IFAB thảo luận kỹ rồi mới quyết định. Mục đích chung là đảm bảo công bằng, giúp trận đấu hấp dẫn hơn, hạn chế những pha bóng thô bạo để bảo vệ cầu thủ, và tạo nên một “ngôn ngữ chung” dù bạn xem bóng đá ở đâu. Lưu ý rằng bộ 17 điều luật quen thuộc được nói tới ở đây dành cho môn bóng đá tiêu chuẩn 11 người mỗi đội.
2. Sân bóng, quả bóng và số người trên sân
Theo nguồn tham khảo, sân tiêu chuẩn là hình chữ nhật dài 105 m, rộng 68 m, chia đôi bằng đường giữa sân. Vòng tròn trung tâm có bán kính 9 m 15. Khung thành cao 2,44 m, rộng 7,32 m. Vòng cấm địa tính 16 m 50, nơi thủ môn được dùng tay, còn chấm phạt đền cách khung thành 11 m.
Về quả bóng, cỡ số 5 được dùng ở các trận chuyên nghiệp, nặng khoảng 410-450 g, chu vi 68-70 cm. Mỗi đội có 11 người gồm 10 cầu thủ và một thủ môn, tức 22 người trên sân. Một đội bị rút xuống dưới số người tối thiểu theo quy định có thể bị xử thua. Ở trận chính thức, mỗi bên được thay tối đa 3 cầu thủ theo nguồn này, còn giao hữu có thể thay nhiều hơn nhưng người đã rời sân không được vào lại. Trang phục cũng được quy định: giày chuyên dụng, tất bảo vệ ống chân, áo quần đồng bộ, riêng thủ môn mặc khác màu và đeo găng.
3. Trọng tài, trợ lý và hệ thống thẻ phạt
Mỗi trận có một trọng tài chính với thẩm quyền cao nhất. Lời nói và hành động của ông được xem như luật, nên tranh cãi hay tỏ thái độ có thể dẫn đến bị phạt. Trang phục của trọng tài phải khác màu hai đội để tránh nhầm lẫn. Hai trợ lý đứng dọc đường biên, dùng cờ để báo lỗi, báo bóng ra biên hoặc vào khung thành.
Thẻ vàng dành cho các lỗi nhẹ hơn như phản ứng với quyết định của trọng tài, câu giờ, hoặc không giữ đúng khoảng cách khi ném biên và đá phạt. Hai thẻ vàng trong một trận sẽ thành thẻ đỏ. Thẻ đỏ trực tiếp áp dụng cho chơi xấu nghiêm trọng, bạo lực, cố ý cản phá trái luật, dùng tay chơi bóng trong khu cấm hoặc lăng mạ đối phương. Việc treo giò vì tích lũy thẻ vàng thường tính ở mức vài thẻ tùy từng giải.
4. Việt vị, đá phạt, phạt đền và ném biên
Việt vị là lỗi hay gây tranh cãi nhất. Theo mô tả của nguồn, một cầu thủ ở nửa sân đối phương mà gần vạch cầu môn hơn cả bóng lẫn hậu vệ cuối cùng thì ở vị trí việt vị. Tuy nhiên, nếu anh ta không tham gia vào pha tấn công thì không bị tính lỗi.
Về các quả đá phạt, hãy nhớ sự khác biệt:
- Đá phạt trực tiếp: dành cho lỗi nặng như phạm lỗi thô bạo hay chơi tay, được sút thẳng vào lưới.
- Đá phạt gián tiếp: dành cho lỗi nhẹ hơn, bóng phải chạm thêm một cầu thủ khác thì bàn thắng mới hợp lệ.
- Phạt đền: khi lỗi trực tiếp xảy ra trong vòng cấm, bóng đặt ở chấm 11 m và chỉ thủ môn đối mặt người sút.
- Ném biên: bóng ném thẳng vào lưới không được tính bàn thắng, phải chạm người khác trước.
Nếu thủ môn chủ động di chuyển trước khi bóng được sút ở quả phạt đền, cầu thủ thực hiện có quyền đá lại. Ngoài ra, khi đồng đội cố ý chuyền về bằng chân, thủ môn bắt bóng bằng tay sẽ bị phạt gián tiếp, nhưng nếu chuyền bằng đầu hoặc ngực thì vẫn bắt bình thường.
5. Thời gian trận đấu và vai trò của VAR
Một trận tiêu chuẩn gồm hai hiệp 45 phút, nghỉ giữa giờ 15 phút, kèm thời gian bù giờ do chấn thương hoặc bóng ra ngoài. Ở vòng loại trực tiếp không có kết quả hòa: nếu 90 phút chưa phân thắng bại, hai đội đá hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút và đổi sân ngay không nghỉ. Trước mỗi hiệp, đội phát bóng được xác định luân phiên, còn lần đầu do trọng tài tung đồng xu.
VAR là công nghệ xem lại video nhiều góc để hỗ trợ trọng tài, chứ không thay thế ông. Hệ thống chỉ can thiệp khi có lỗi rõ ràng hoặc tình huống nghiêm trọng bị bỏ sót, gồm: bàn thắng có hợp lệ không, có phạt đền hay không, thẻ đỏ trực tiếp, và nhầm người khi rút thẻ. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về trọng tài chính.
Áp dụng vào việc xem bóng đá hằng tuần
Nắm chắc năm điều trên, bạn sẽ hiểu vì sao một bàn thắng bị hủy hay vì sao một cú chạm tay trong vòng cấm lại có hậu quả nặng. Hãy thử theo dõi lịch thi đấu để chọn một trận, sau đó đọc phần nhận định trước giờ bóng lăn và xem lại các pha bóng gây tranh cãi với góc nhìn của luật. Bạn cũng có thể đối chiếu thành tích đội qua bảng xếp hạng hoặc xem trang trực tiếp khi trận đấu diễn ra.
Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.
Bình luận